Het staat netter. Maar voor wie?

Over de snorharen van je paard, onze gewoontes en wat we werkelijk weten.

Tijdens mijn werk kom ik ze nog regelmatig tegen: paarden met een keurig gladgeschoren neus. Wanneer ik naar de snorharen vraag, krijg ik vaak hetzelfde antwoord.

“Het staat netter.”

Of: “Dat moest van de trainer.”

Dan word ik nieuwsgierig. Waar komt die gewoonte vandaan? Wat vinden we er precies netter aan? En wat heeft het paard er zelf aan?

Want voordat ik ergens een oordeel over geef, wil ik begrijpen waarom we het doen. Ook als het antwoord uiteindelijk is: zo hebben we het altijd geleerd.

Een gladde neus als visitekaartje

Een paard netjes verzorgen vind ik heel begrijpelijk. Zeker als je naar een wedstrijd of keuring gaat. Je poetst, vlecht en wilt je paard mooi presenteren. Een gladgeschoren neus is voor sommige mensen onderdeel van dat plaatje geworden.

Dat is ook terug te zien in onderzoek. In een Australische enquête onder 422 paardeneigenaren bleek het verwijderen van haren rond de mond vooral gebruikelijk bij deelnemers aan shows. Zij vonden het vaker normaal binnen hun discipline en dachten vaker dat het hun kans op winnen vergrootte.

Let wel: dat vertelt ons wat eigenaren geloven. Het bewijst niet dat een jury een paard zonder snorharen daadwerkelijk hoger beoordeelt.

Als je trainer zegt dat het zo hoort, neem je dat misschien gemakkelijk over. Je wilt het goed doen. Maar juist dan vind ik het interessant om een stap terug te zetten. Welke functie hebben die haren eigenlijk?

“Het heeft iets met gevoel te maken”, hoor je dan. Maar wat is dat gevoel? Wat neemt het paard ermee waar? Die uitleg vind ik minstens zo belangrijk als de regel.

Er zit meer achter zo’n haar

Wat we snorharen noemen, zijn gespecialiseerde tastharen. De wetenschappelijke naam is vibrissae. Je vindt ze rond de mond en neus, en ook rond de ogen.

Het uitstekende haar zelf bevat geen zenuwen. Daar heeft iemand die zegt “zo’n haar voelt toch niets?” dus een punt. Het gevoel ontstaat in de structuren rond de haarwortel, in de huid.

Wanneer het haar iets raakt en buigt, wordt die beweging doorgegeven aan die gevoelige basis. Een lang tasthaar kan daardoor al contact maken voordat de neus zelf ergens tegenaan komt.

Dat het bijzondere structuren zijn, is geen verzonnen paardenverhaal. Anatomisch onderzoek uit 1995 beschreef de gespecialiseerde bouw van tastharen in de paardenonderlip, met een bloedruimte, ondersteunend weefsel en zenuwuiteinden rond de wortel.

Een beetje zoals mijn vingertoppen?

Wanneer ik een paardengebit onderzoek, gebruik ik mijn vingers. Ik voel langs de kiezen. Waar is het scherp? Waar is het glad? Hoe loopt een rand, en onder welke hoek staat een oppervlak?

Met mijn vingertoppen verzamel ik informatie die ik met alleen kijken niet altijd krijg.

Die vergelijking helpt mij om over tastharen na te denken. Ook het paard verzamelt informatie door aanraking. Samen met de gevoelige lippen helpen de tastharen bij het verkennen van voer en voorwerpen rond de mond. Dat verkennen gaat vooraf aan het afhappen en de maalbeweging.

Toch gaat de vergelijking niet helemaal op. Mijn vingers hebben een andere bouw, ik kan ze heel gericht bewegen en ik heb geleerd wat ik tijdens een gebitsonderzoek voel. Dat een paard met zijn snorharen precies dezelfde scherpte, gladheid of hoeken kan beoordelen, is in het onderzoek dat ik heb gevonden niet aangetoond.

Een mooie vergelijking mag ons iets helpen begrijpen. Ze mag niet ongemerkt een wetenschappelijk bewijs worden.

Maar loopt een paard zonder snorharen tegen muren op?

Dat is een vraag die ik mezelf ook stel. Een paard heeft toch ogen?

Zeker. Een paard gebruikt zijn ogen om zijn omgeving en obstakels waar te nemen. Tastharen voegen informatie toe op heel korte afstand rond het hoofd. Dat is onder meer relevant onder de neus, waar het paard niet rechtstreeks kan kijken. Een muur zien tijdens het lopen en een voorwerp vlak bij je lippen voelen zijn verschillende situaties.

Maar de stellige uitspraak dat paarden zonder snorharen tegen muren lopen, kan ik met het gevonden onderzoek niet onderbouwen.

In een wetenschappelijke publicatie uit 2023 schrijven onderzoekers juist dat direct onderzoek naar de gevolgen van het afknippen bij paarden beperkt is. De bij hen bekende directe studie gaf geen duidelijke conclusie.

Er is ook onderzoek naar de gevoeligheid van het paardenhoofd, bij 34 paarden. Daarin gaf het scheren van bepaalde huidgebieden geen statistisch overtuigend verschil in de gemeten gevoeligheidsdrempels. Dat was echter geen proef waarin paarden met en zonder snorharen voer moesten herkennen of obstakels moesten vermijden.

Het ene onderzoek beantwoordt dus niet automatisch de andere vraag.

Waarop is het verbod dan gebaseerd?

De veterinaire commissie van de internationale paardensportbond FEI stelt dat het verwijderen van tastharen het waarnemingsvermogen vermindert. Sinds 1 juli 2021 kunnen paarden met verwijderde tastharen worden uitgesloten van FEI-wedstrijden. Er is een uitzondering wanneer een dierenarts afzonderlijke tastharen verwijdert om pijn of ongemak te voorkomen. Ook het verwijderen van haren dat nodig is voor een diergeneeskundige behandeling valt onder een uitzondering.

Ook het KNHS-wedstrijdreglement verbiedt het volledig verwijderen van tastharen. De verzorgingsinformatie van de KNHS adviseert ze niet af te knippen.

Mijn lezing van die onderbouwing is: behoud een natuurlijk onderdeel van het tastsysteem wanneer verwijderen vooral een cosmetisch doel heeft. Je hoeft daarvoor niet eerst aan te tonen dat ieder paard zonder snorharen zichtbaar in de problemen komt.

Wel moeten we eerlijk blijven. Een wedstrijdregel is geen bewijs voor elke waarschuwing die erover wordt verteld. En een wedstrijdverbod moeten we niet zomaar omschrijven als een algemeen Nederlands wettelijk verbod.

Mijn afweging: ik zou ze laten zitten

Ik begrijp waar de gewoonte vandaan komt. Een gladde neus kan voor iemand verzorgd ogen. Zeker wanneer je het jarenlang zo hebt geleerd.

Maar ik zie vooral een voordeel voor ons oog. Voor het paard zie ik geen aangetoond voordeel van cosmetisch afscheren. Je kort wel een natuurlijk tastinstrument in of haalt het uitstekende deel ervan weg, terwijl we nog niet precies weten hoeveel verschil dat voor ieder paard maakt.

Daarom zou ik de tastharen laten zitten.

Ik kan niet zeggen hoeveel hinder een individueel paard van afscheren ondervindt. Ik hoef dat ook niet groter te maken dan het bewijs toelaat om ze toch te willen behouden.

Tijdens mijn werk vertrouw ik op de informatie die mijn vingertoppen mij geven. Dat maakt mij ook nieuwsgierig naar de informatie die een paard zelf verzamelt.

En dan kijk ik nog eens naar die neus. Met die lange, eigenwijze haren.

Eigenlijk staat dat een paard best goed.

Maar goed, iedereen die mij kent, weet dat ik een zwak voor snorren heb. 😉