Handvijl of elektrische vijl: wat helpt mijn paard?

Twee manieren van werken, veel meningen en één paard dat vooral prettig wil kunnen kauwen.

“Werk jij met de hand of elektrisch?”

Die vraag krijg ik geregeld. Mijn antwoord is eenvoudig: ik werk met elektrische vijlen. Maar meestal zit er achter die vraag nog een vraag.

“Is dat dan beter?”

En dan wordt het interessant.

Want vraag het aan verschillende behandelaars en je krijgt verschillende antwoorden. De een wijst op het geluid en de warmte van elektrische instrumenten. De ander op de bereikbaarheid en de beperkingen van handmatig werken.

Als eigenaar kun je daar behoorlijk van gaan twijfelen. Je wilde gewoon het gebit van je paard laten verzorgen. Je had niet gerekend op een debat over de gereedschapskist.

Laten we daarom eens kijken wat de verschillen zijn. En ik zal meteen eerlijk zijn: mijn voorkeur ligt duidelijk bij elektrisch. Die voorkeur komt ergens vandaan.

De vijl komt pas ná het onderzoek

Voordat ik iets pak, wil ik weten wat er in die mond aan de hand is. Dat onderzoek vormt de basis van mijn werkwijze.

Hoe beweegt de kaak? Waar zitten scherpe randen? Zijn er beschadigingen? Hoe sluiten de kiezen op elkaar aan? En wat heeft dit paard nodig?

Dat blijft de basis. Een dure elektrische vijl kijkt niet voor je, voelt niet voor je en maakt ook geen behandelplan.

Dat stukje moet ik toch echt zelf doen.

Mijn doel is een comfortabel functionerende mond. Het paard moet kunnen kauwen. Het gebit hoeft geen gepolijst keukenblad te worden.

Wat kan een handvijl?

Bij een handvijl maakt de behandelaar zelf de vijlbeweging. Er zijn verschillende modellen, lengtes en hoeken. Je kunt dus niet alle handinstrumenten op één hoop gooien.

Ze hebben praktische voordelen: geen motor, geen accu en geen motorgeluid. Met een passend handinstrument kunnen scherpe glazuurpunten worden verminderd. Handinstrumenten kunnen ook onderdeel zijn van een uitrusting waarin elektrisch wordt gewerkt.

Waar ik zelf tegenaan loop, is de ruimte die je nodig hebt voor de beweging. Je moet de vijl op de juiste plek krijgen, de juiste hoek houden én nog kunnen bewegen.

Dat kan in een paardenmond een aardige puzzel zijn. Vooral achterin. Die laatste kies komt helaas niet even naar voren als je vriendelijk vraagt of hij wil meewerken.

Bij bepaalde plekken en correcties ervaar ik daardoor duidelijke beperkingen van handmatig werken.

Wat ik in de praktijk tegenkom

Mijn voorkeur is niet alleen ontstaan doordat elektrisch werken prettiger is voor mijn eigen armen.

Ik heb inmiddels duizenden paarden geholpen. Daarbij tref ik regelmatig overgroei aan de achterste kiezen aan, ook bij paarden waarvan de eigenaar vertelt dat het gebit eerder met de hand is behandeld.

Dan wil ik weten: wat zit hier nog? Wat doet dat met het functioneren van de mond? En wat moet er nu gebeuren?

Die ervaringen hebben mij kritisch gemaakt op handmatig werk, vooral op lastig bereikbare plekken. Dat mag ik eerlijk zeggen.

Tegelijk zie ik niet alle paarden en weet ik niet altijd hoe de vorige behandeling precies is verlopen. Zo’n bevinding bewijst niet dat de handvijl de oorzaak is. Ik wil mijn ervaring dus niet veranderen in een oordeel over iedere collega die met de hand werkt.

Wel is het een belangrijke reden waarom ik zelf voor andere mogelijkheden kies.

Waarom elektrisch mij meer mogelijkheden geeft

Met mijn elektrische vijlen kan ik naar mijn ervaring gerichter op een bepaalde plek werken. De kop doet het werk; ik hoef niet telkens een lange handmatige vijlbeweging te maken.

Bij bepaalde vormen van overgroei en achterste kiezen vind ik dat een groot voordeel. Ik kan de kop passend positioneren, gericht materiaal verminderen en tussendoor controleren wat er verandert.

Daarmee kan ik werken op een manier die ik zelf preciezer, rustiger en beter beheersbaar vind. Het helpt mij de behandeling gecontroleerd uit te voeren.

Ook is het lichamelijk minder zwaar. Dat voordeel van aangedreven instrumenten wordt beschreven in vakliteratuur over paardentandheelkunde. Daarin wordt eveneens benadrukt dat goed gebruik oefening en begeleiding vraagt.

Want een motor neemt de beweging over. Het vakmanschap moet nog steeds uit de behandelaar komen.

En sneller materiaal kunnen verwijderen betekent niet dat ik sneller klaar wil zijn met het paard. Ik neem juist graag tijd om uit te leggen, te laten meevoelen en opnieuw te beoordelen.

Maar hoe zit het dan met warmte?

Daar moeten we eerlijk over blijven. Ook als je, zoals ik, graag elektrisch werkt.

Laboratoriumonderzoek met paardenkiezen laat zien dat aangedreven instrumenten warmte in de kies kunnen veroorzaken. Onder andere het instrument, de contactduur en de draaisnelheid beïnvloeden die opwarming. Waterkoeling had in onderzoek een beschermend effect. Ook de invloed van draaisnelheid en werkpositie is onderzocht.

Dat zijn onderzoeken buiten het levende paard. Je kunt er niet uit concluderen dat iedere elektrische behandeling schade geeft, of dat er één veilige behandeltijd voor alle kiezen bestaat.

Je kunt er wel uit concluderen dat warmte aandacht verdient.

Voor mij hoort dat bij verantwoord instrumentgebruik: weten wat je doet, beheerst werken en rekening houden met contactduur en passende koeling. Een bezwaar onderzoeken maakt je eigen werkwijze sterker.

En wordt het gebit niet te glad?

Dat hangt af van wat er wordt gedaan.

Scherpe randen verminderen en het functionele kauwoppervlak behouden zijn verschillende dingen. Het paard heeft zijn kiezen nodig om voer te verwerken. Daarover schreef ik ook in Een glad gebit is niet per se een goed gebit.

Een elektrische vijl kan efficiënt materiaal afnemen. Dat vind ik een voordeel, maar het vraagt ook terughoudendheid en controle. Wat weg is, kun je niet even terugleggen. Waarom die voorraad tandmateriaal zo belangrijk is, lees je in De paardenkies: gebouwd om te verdwijnen.

“Elektrisch maakt alles te glad” is mij daarom te algemeen. Het instrument bepaalt niet uit zichzelf hoeveel er wordt weggehaald. Daar zit een behandelaar bij.

Die moet weten waar hij wil werken, wat hij wil bereiken en wanneer het genoeg is.

Geluid vertelt niet het hele verhaal

Ja, een elektrische vijl maakt geluid.

Maar ik wil vooral kijken wat het paard met dat geluid doet. In mijn werk bouw ik het contact en het geluid geleidelijk op. Ik geef het paard gelegenheid om eraan te wennen en blijf zijn reactie volgen.

In al die duizenden behandelingen is mijn vertrouwen in die combinatie gegroeid: geschikte instrumenten, rustig opbouwen en steeds blijven kijken.

Dat is mijn praktijkervaring. Ieder paard verdient daarbij zijn eigen beoordeling.

Ook handmatig werken geeft beweging en contact in de mond. Geen motorgeluid betekent dus niet automatisch dat een paard de hele behandeling prettig vindt.

Ik beoordeel liever het paard dan alleen het geluid van de gereedschapskist. Hoe ik het geluid opbouw en op zijn reactie let, beschrijf ik in Wat hoort een paard eigenlijk?.

De investering is ook anders

Een los handinstrument en een elektrische uitrusting verschillen duidelijk in aanschaf.

Bij elektrisch werken komen, afhankelijk van het systeem, ook aandrijving, handstukken, accu’s en onderhoud kijken. Een professionele verzameling handinstrumenten bestaat op haar beurt uit meer dan één vijl.

Dat kost geld. Maar de prijs van een instrument is geen rapportcijfer voor de behandeling.

Voor jou als eigenaar vind ik andere vragen belangrijker: wordt de mond goed onderzocht? Krijg je uitleg over wat er gevonden wordt? Kan de behandelaar de noodzakelijke correctie uitvoeren en controleren? En worden grenzen herkend?

Tijden veranderen. Het paard blijft de maatstaf

Als we over gereedschap praten, moet ik soms denken aan de Flintstones. Zo’n auto met een gat in de bodem, waarbij je zelf de aandrijving verzorgt.

Een motor kan werk verlichten en nieuwe mogelijkheden geven. Maar met alleen een motor ben je nog geen goede bestuurder.

Zo kijk ik ook naar de ontwikkeling van onze instrumenten. Ik vind het waardevol dat er meer mogelijkheden zijn gekomen. Zelf wil ik die gebruiken wanneer ze mij helpen een paard beter te behandelen.

Ik hoop ook dat meer behandelaars de mogelijkheden van elektrische vijlen leren kennen en zich daarin bekwamen. Juist bij werk waarbij bereikbaarheid en gerichte correctie belangrijk zijn.

En als iets met de beschikbare instrumenten niet voldoende en veilig kan worden uitgevoerd, vind ik doorverwijzen professioneel. Daarmee help je het paard verder.

Mijn keuze is duidelijk

Ik kies elektrisch. Omdat ik daarmee naar mijn ervaring preciezer, rustiger en beter gecontroleerd kan werken. Die voordelen wegen voor mij zwaar.

Een eigenaar hoeft niet dezelfde gereedschapskist te kiezen als ik. Ik gun iedereen een keuze met een goed gevoel, gebaseerd op duidelijke uitleg over wat het paard nodig heeft en wat de behandelaar kan bieden.

Alleen zeggen dat de andere methode niet deugt, helpt daarbij weinig. Laten zien wat je doet, uitleggen waarom en je grenzen kennen, helpt veel meer.

Mijn voorkeur ligt bij elektrische vijlen. Mijn aandacht ligt bij het paard.

Dat kiest geen kamp. Het moet weer prettig kunnen kauwen.