De brok is er nog niet. Het kwijl al wel.

Geschreven door Marnix Brandes · Paardentandarts · Eigenaar & misverstanden

Een klant stelde mij een vraag waar ik even bij bleef hangen.

Haar paard speekselde enorm voordat hij zijn brokjes kreeg. Er kwamen schuimvlokken uit zijn mond en de vloer werd helemaal nat. Bij de andere paarden zag ze dat niet.

Wat betekende dat? Moest ze zich zorgen maken? Of hoorde het gewoon bij hem?

Een beetje speeksel is heel normaal. Maar zoveel kwijlen dat de vloer telkens nat wordt, zou ik eerst laten beoordelen voordat ik zeg: dat hoort gewoon bij hem.

Ze had mijn blog over speeksel en de ‘paardencappuccino’ gelezen. Maar het antwoord op déze vraag had ze daarin niet gevonden.

Terecht.

Want hoe schuim ontstaat, is één vraag. Waarom jouw paard al boven een natte vloer staat terwijl zijn brok nog onderweg is, is een andere.

Loopt hem het water in de mond?

Die gedachte ligt voor de hand.

Wij hoeven soms alleen maar aan iets lekkers te denken en onze mond begint al mee te doen. Een gebraden kippetje op je bord, bijvoorbeeld. Je hebt nog geen hap genomen, maar de voorbereiding is kennelijk al begonnen.

Dus als een paard de voerkar hoort, zijn buurman ziet eten en vervolgens begint te kwijlen, is de conclusie snel getrokken.

Hij heeft er zin in.

Dat zal best kunnen. Alleen verklaart trek nog niet automatisch al dat speeksel.

Bij paarden wordt de grote speekselproductie vooral aangejaagd door kauwen en prikkeling in de mond. Die vergelijking met ons kippetje kun je dus niet zomaar één op één overnemen.

Daarom kijk ik ook naar wat hij tijdens dat wachten doet. Misschien maakt hij kauwbewegingen, likt hij aan de voerbak of heeft hij net nog hooi gegeten. Dat zijn dingen die ik graag meeneem voordat ik conclusies trek.

Schuim en kwijlen zijn niet helemaal hetzelfde

In mijn eerdere blog legde ik uit hoe speeksel door beweging en vermenging met lucht kan gaan schuimen. Daarbij speelt onder andere latherin een rol: een eiwit dat het speeksel helpt schuim te vormen.

Maar een indrukwekkende schuimrand vertelt niet rechtstreeks hoeveel speeksel een paard maakt.

En bij kwijlen speelt nóg iets mee: wat gebeurt er met het speeksel nadat het is gemaakt? Wordt het normaal doorgeslikt, of loopt het naar buiten?

Bij flinke schuimvlokken én een telkens natte vloer wil ik daarom verder kijken dan alleen dat witte randje.

De cappuccino kennen we inmiddels. Nu wil ik weten waarom er zoveel naast het kopje belandt.

Drie dingen die ik wil weten

Wanneer begint het, wanneer stopt het en hoe gaat het slikken?

Dat zijn voor mij de eerste aanknopingspunten. Gebeurt het uitsluitend tijdens het wachten op de brok en is het daarna helemaal over? Of zie je ook op andere momenten slierten speeksel en druppels op de grond?

Vervolgens kijk ik naar het eten zelf. Voer laten vallen, proppen maken, hoesten of duidelijk moeite hebben met kauwen en slikken zijn signalen om serieus te nemen. Ook een vieze mondgeur, bloed bij het speeksel of minder eetlust horen in dat verhaal thuis.

‘Hij eet zijn bak wel leeg’ vertelt me iets. Ik hoor er graag bij hóé die bak leeg raakt.

Het helpt ook om te weten hoelang dit al speelt en of er iets veranderd is aan voer, hooi of weide. Een filmpje van het moment vóór het voeren kan de dierenarts een duidelijker beeld geven van wat de eigenaar bedoelt. Bij alarmsignalen ga je uiteraard eerst bellen.

Het hoeft niet meteen een kies te zijn

Natuurlijk horen mond en gebit bij het onderzoek. Pijn, wondjes, ontsteking of iets wat in de mond vastzit, kunnen aanleiding geven tot veel speekselen.

Ook voer en weide kunnen meespelen. Denk aan scherpe plantendelen die de mond irriteren. Of aan slaframine: een stof van een schimmel op klaver die de speekselklieren flink kan aanzetten, ook wanneer die klaver in het hooi zit.

Er zijn dus verschillende mogelijkheden. Bij dit paard weten we de oorzaak nog niet.

Bij zulke grote hoeveelheden zou ik de dierenarts laten meekijken, met zo nodig onderzoek van mond en gebit. Zo kun je beoordelen of er iets aan de hand is en wat er eventueel nodig is.

Wanneer bel je direct?

Veel kwijlen in combinatie met moeilijk slikken, hoesten, herhaald de hals strekken of voer en speeksel uit de neus vraagt om direct contact met de dierenarts. Dat kan passen bij een slokdarmverstopping.

Bij die verdenking bied je geen voer of water meer aan en volg je de instructies van de dierenarts.

Ook als een paard nog naar zijn voer wil, kan er een probleem met het slikken zijn.

Eetlust en veilig kunnen doorslikken zijn twee verschillende dingen.

Een goede vraag bij de voerbak

Wat ik mooi vind aan deze vraag, is dat de eigenaar iets opmerkte en wilde begrijpen wat het betekende. Ze zag verschil met de andere paarden en vroeg zich af of ze daar iets mee moest.

Daar begint goed kijken.

Je hoeft niet bij ieder druppeltje speeksel te schrikken. Maar een telkens natte vloer verdient wel wat meer aandacht dan een schouderophalen bij de voerbak.

Hij kan natuurlijk ontzettend uitkijken naar zijn brokjes.

Maar ‘hij heeft er zin in’ is nog geen verklaring voor een kletsnatte stalvloer.