Mijn paard maakt proppen. Zijn het de tanden?

‘Marnix, mijn paard maakt proppen. Moet je even naar zijn tanden kijken?’

Die vraag krijg ik regelmatig. Onder de voerbak liggen natte plukjes hooi. Een beetje gekauwd, een beetje opgerold en vervolgens weer uit de mond gevallen. Daar hoort dat hooi natuurlijk niet te liggen.

De eigenaar denkt aan het gebit. Begrijpelijk. En ik vraag:

‘Hebben jullie ander hooi?’

Dat is misschien niet de eerste vraag die je van een paardentandarts verwacht. Je belt voor de tanden en we beginnen over de hooibaal. Maar voordat ik de mond inga, wil ik weten wat er veranderd is.

Gisteren at hij toch ook goed?

Voeren is een gewoonte. Je maakt een nieuwe baal open, vult het hooinet en gaat verder met de dag. Een andere partij, een andere snede. Voor ons is het gewoon weer hooi.

Voor het paard kan het anders zijn.

In mijn praktijk hoor ik geregeld dat het proppen maken begon toen er een nieuwe partij hooi kwam. Is het grover? Stengeliger? Gebeurt het alleen bij deze partij of ook bij ander ruwvoer?

Die link wordt niet altijd gelegd. Het paard at gisteren goed, dus waarom zou dat vandaag ineens anders zijn?

Alleen heeft het paard onze planning niet gelezen.

Een verandering in het hooi is een aanwijzing die ik wil meenemen. Het verklaart nog niet automatisch waarom het kauwen niet goed lukt. Misschien maakt die nieuwe partij juist een bestaand probleem duidelijker zichtbaar.

Daarom kijk ik naar het voer én naar de mond.

Wat vertelt zo’n propje?

Een prop bestaat uit gedeeltelijk gekauwd voer dat het paard weer uit de mond laat vallen of loslaat. Vaak zijn het vochtige, samengeperste plukjes hooi. In de Engelstalige literatuur heet dat quidding.

Je ziet wat er op de grond terechtkomt. Waarom dat gebeurt, moet je nog uitzoeken.

Het gebit verdient daarbij serieus aandacht. Een pijnlijke of beschadigde kies, ontstoken tandvlees, voer tussen de kiezen of wondjes in de mond kunnen het kauwen bemoeilijken. Bij een ouder paard kan ook de overgebleven kauwcapaciteit een rol spelen.

Maar uit één propje kan ik niet aflezen welke kies aandacht nodig heeft. Laat staan hoeveel ik moet vijlen.

Een propje komt helaas zonder gebitsrapport.

Eerst even wat vragen

Voordat ik ga behandelen, wil ik het verhaal horen. En ja, dat kunnen best veel vragen zijn.

• Wanneer begon het proppen maken?
• Hebben jullie ander hooi of ander voer?
• Gebeurt het vooral ’s ochtends, of ook op andere momenten?
• Is het iedere maaltijd of af en toe?
• Is je paard meer gaan drinken?
• Speekselt hij meer dan anders?
• Eet hij langzamer of laat hij meer voer liggen?
• Is hij afgevallen of anders gaan kauwen?
• Merk je een vreemde geur, gevoeligheid of zwelling?
• Wanneer is het gebit voor het laatst onderzocht of behandeld?

Niet omdat ieder antwoord meteen naar één oorzaak wijst. Juist de combinatie helpt om te begrijpen wat er speelt.

Als eigenaar zie je je paard iedere dag. Jij weet of hij normaal rustig staat te malen of ineens veel langer bezig is. Of die propjes nieuw zijn. Of hij steeds naar de waterbak loopt.

Daar kan ik veel van leren. Jij vertelt wat je ziet, ik kijk wat ik kan vinden. Zo komen we samen een stuk verder.

Een kort filmpje tijdens het eten kan daarbij helpen. Het vervangt het onderzoek niet, maar laat soms mooi zien wat met woorden lastig uit te leggen is.

Kauwen doe je met meer dan kiezen

Bij kauwen werken onder meer de kiezen, kaakgewrichten, kauwspieren en tong samen. Daarom kijk ik ook naar de kaakbeweging, gevoeligheid, zwellingen en opvallende verschillen.

Een aandoening van het kaakgewricht kan kauwproblemen geven, maar proppen maken bewijst niet dat het probleem daar zit. Dat vraagt zorgvuldig onderzoek. De mond en het gebit moeten daarbij goed worden beoordeeld.

En als wat ik zie niet voldoende verklaart waarom het paard proppen maakt, of aanvullend onderzoek nodig is, betrekken we de dierenarts.

Ik hoef niet op iedere vraag meteen een antwoord te hebben. Ik wil wel dat we verder zoeken als het verhaal nog niet klopt.

Rustig kijken, wel serieus nemen

Een propje is geen reden om meteen het ergste te denken. Het is wel iets om aandacht aan te geven.

Zie je dat je paard proppen begint te maken of blijft doen? Neem contact op voor een beoordeling. Vertel wat je ziet en wat er veranderd is. Wacht niet tot hij zichtbaar vermagert.

Kan hij nauwelijks eten, heeft hij duidelijk pijn of zie je een zwelling? Bel de dierenarts voor overleg.

Komt er voer met speeksel uit de neus en lukt het slikken niet goed? Dan kan er sprake zijn van een slokdarmverstopping. Bel in dat geval direct de dierenarts en haal voer en water weg.

Het begint bij het verhaal

Soms begint ons gesprek bij een nieuwe baal hooi. Soms vinden we een probleem in de mond. Soms moeten we verder kijken.

Voor mij hoort dat allemaal bij hetzelfde werk: luisteren, kijken en begrijpen wat dit paard nodig heeft.

Dus ja, bel gerust als je paard proppen maakt. Dan kijken we samen wat er aan de hand kan zijn.

Maar het zou zomaar kunnen dat mijn eerste vraag niet over de tanden gaat.

‘Hebben jullie ander hooi?’

Bronnen en verder lezen

• Merck Veterinary Manual — Dental Disorders of Horses: proppen maken en andere signalen van mond- en gebitsproblemen.
• UC Davis — Dental Care: kauwbeweging, voeropname en signalen die aanleiding geven tot onderzoek.
• Equine Veterinary Education — bewijsbespreking kaakgewrichtsaandoeningen (2016): achtergrond bij het zorgvuldig beoordelen van mogelijke kaakgewrichtsproblemen; een oudere bewijsbespreking, geen actuele systematische review.