Vaak krijg ik de vraag of sedatie noodzakelijk is bij een tandartsbehandeling. Soms omdat mensen het zo hebben gehoord, soms omdat ze het zo gewend zijn. Er wordt dan gezegd dat een sedatiemiddel een paard rustiger en meer ontspannen maakt, waardoor de behandeling veiliger en efficiënter zou verlopen. Dat het zonder sedatie bijna onmogelijk is om de achterste kiezen te behandelen. En dat sedatie stress of paniek zou voorkomen. Dat klinkt logisch.

Maar mijn ervaring in de praktijk laat vaak iets anders zien.

Voordat ik uitleg waarom ik de meeste paarden zonder sedatie kan behandelen, is het belangrijk om onderscheid te maken tussen het bijwerken van scherpe glazuurpunten en het behandelen van een pijnlijke aandoening. Paardentanden zijn gemaakt om te malen en te slijten. Door dat natuurlijke proces ontstaan scherpe randen, haken en ongelijkheden. Met behulp van mijn elektrische vijlen corrigeer ik deze, zodat het paard weer vrij en zo goed mogelijk kan kauwen. Dat betekent niet dat iedere gebitsbehandeling vanzelfsprekend pijnvrij is. Gevoelige plekken, druk en trillingen kunnen ongemak geven. Daarom blijf ik letten op wat het paard laat zien.

Wanneer ik in rust werk, zonder haast en zonder dwang, merk ik in mijn praktijk dat veel paarden de behandeling goed toelaten. Ook de mondspreider gebruik ik zorgvuldig, met aandacht voor de opening, de duur en de reactie van het paard. Correct gebruik helpt om ongemak te beperken, maar is geen garantie dat een paard niets onaangenaams ervaart. Rustig stilstaan alleen is voor mij daarom niet voldoende om comfort te beoordelen.

Ik kies er daarom bewust voor om, waar mogelijk, zonder sedatie te behandelen.

Van de honderd paarden kan ik er ongeveer negentig tot vijfennegentig op deze manier helpen.

Dat begint al vóór de behandeling. Tijdens mijn onderzoek neem ik de tijd om het paard te leren kennen. Ik voel onder andere de kaakgewrichten, kauwspieren en het tongbeen. Dat moment van contact en observatie brengt vaak al rust. Ook mijn houding naar het paard speelt daarbij een grote rol. Sommige paarden hebben duidelijkheid nodig en voelen zich prettig bij een leidende houding. Andere paarden worden juist onrustig van die energie en hebben meer baat bij een gelijkwaardige benadering.

Tijdens mijn onderzoek bepaal ik niet alleen wat er nodig is, maar ook hoe en waar een behandeling het beste kan plaatsvinden. In principe zet ik altijd in op behandelen zonder sedatie. Maar niet elk paard is daarvoor geschikt. Paarden met ernstige trauma’s, angst of agressie kunnen onveilig worden in zo’n situatie. De veiligheid van het paard en die van mij staat altijd voorop. Daarnaast moet ik voldoende kunnen onderzoeken: ook een rustig paard kan een afwijking hebben die nader onderzoek vraagt. Wanneer ik onvoldoende kan beoordelen, een pijnlijke aandoening vermoed of niet verantwoord verder kan behandelen, bespreek ik aanvullend onderzoek of behandeling door een dierenarts, zo nodig onder sedatie.

Ook de behandelplek is van grote invloed. Voor veel paarden is de eigen stal een veilige omgeving. Andere paarden beschermen die plek juist fel en komen beter tot rust buiten de stal, in de paddock of in de open ruimte. Sommige paarden ontspannen juist meer tussen soortgenoten. Elk paard heeft daarin zijn eigen voorkeur.

Ongesedeerd behandelen heeft voor mij veel voordelen. Het paard beleeft de behandeling bewust en kan actief blijven reageren op wat ik doe. Ik zet een paard bewust niet vast of hang ze op in halsters, waardoor ik ruimte laat voor beweging en communicatie, zolang dat veilig kan. Ik kan het paard helpen waar het zich het prettigst voelt: in de stal, op de wasplaats, in de paddock of midden in het land, mits de omstandigheden zorgvuldig onderzoek en veilig werken toelaten.

Daarnaast kan ik tijdens mijn onderzoek subtiele reacties op aanraking en druk waarnemen. Door zacht druk te geven op kiezen en tandvlees zie ik direct hoe het paard reageert. Onder invloed van sedatie en eventuele pijnstillende medicatie kunnen die reacties veranderen of minder duidelijk worden. Daarom vind ik het waardevol om ze vooraf mee te nemen in mijn onderzoek. Een reactie is daarbij niet automatisch bewijs van pijn, en het uitblijven ervan sluit een probleem niet uit. Ik combineer dit altijd met wat ik verder zie en voel.

Een ander groot voordeel is dat het paard niet van sedatie hoeft te herstellen. Na een gewone correctie kan het, wanneer de toestand van de mond dat toelaat, vaak direct weer eten. Zo kan ik meteen een eerste indruk krijgen van hoe het kauwen en malen verloopt.

Door een paard met rust, vertrouwen en aandacht te begeleiden, leg ik een basis voor de toekomst. Jaarlijkse behandelingen worden vaak steeds makkelijker en prettiger. Mijn missie is eenvoudig, maar essentieel: het bevorderen van een gezonde mond en een gelukkig paard, één glimlach per keer.

Marnix Brandes – Paardentandarts