Vaak krijg ik de vraag of sedatie noodzakelijk is bij een tandartsbehandeling. Soms omdat mensen het zo hebben gehoord, soms omdat ze het zo gewend zijn. Er wordt dan gezegd dat een sedatiemiddel een paard rustiger en meer ontspannen maakt, waardoor de behandeling veiliger en efficiënter zou verlopen. Dat het zonder sedatie bijna onmogelijk is om de achterste kiezen te behandelen. En dat sedatie stress of paniek zou voorkomen. Dat klinkt logisch.

Maar mijn ervaring in de praktijk laat vaak iets anders zien.

Voordat ik uitleg waarom ik de meeste paarden zonder sedatie kan behandelen, is het belangrijk om één misverstand weg te nemen: een gebitsbehandeling is pijnvrij.  Paardentanden zijn gemaakt om te malen en te slijten. Door dat natuurlijke proces ontstaan scherpe randen, haken en ongelijkheden. Met behulp van mijn elektrische vijlen corrigeer ik deze, zodat het paard weer vrij en symmetrisch kan kauwen. Het gevoel daarvan is te vergelijken met haren knippen of hoeven bekappen. Wanneer dit in rust gebeurt, zonder haast en zonder dwang, ervaart het paard daar geen spanning van. Ook een mondspreider — mits correct gebruikt — geeft geen ongemak, ook niet zonder sedatie. In de praktijk zie ik juist dat een slecht passend bit of een knellend hoofdstel vaak veel meer druk en irritatie veroorzaakt in de mond.

Ik kies er daarom bewust voor om, waar mogelijk, zonder sedatie te behandelen.

Van de honderd paarden kan ik er ongeveer negentig tot vijfennegentig op deze manier helpen.

Dat begint al vóór de behandeling. Tijdens mijn onderzoek neem ik de tijd om het paard te leren kennen. Ik voel onder andere de kaakgewrichten, kauwspieren en het tongbeen. Dat moment van contact en observatie brengt vaak al rust. Ook mijn houding naar het paard speelt daarbij een grote rol. Sommige paarden hebben duidelijkheid nodig en voelen zich prettig bij een leidende houding. Andere paarden worden juist onrustig van die energie en hebben meer baat bij een gelijkwaardige benadering.

Tijdens mijn onderzoek bepaal ik niet alleen wat er nodig is, maar ook hoe en waar een behandeling het beste kan plaatsvinden. In principe zet ik altijd in op behandelen zonder sedatie. Maar niet elk paard is daarvoor geschikt. Paarden met ernstige trauma’s, angst of agressie kunnen onveilig worden in zo’n situatie. De veiligheid van het paard en die van mij staat altijd voorop.

Ook de behandelplek is van grote invloed. Voor veel paarden is de eigen stal een veilige omgeving. Andere paarden beschermen die plek juist fel en komen beter tot rust buiten de stal, in de paddock of in de open ruimte. Sommige paarden ontspannen juist meer tussen soortgenoten. Elk paard heeft daarin zijn eigen voorkeur.

Ongesedeerd behandelen heeft voor mij veel voordelen. Het paard beleeft de behandeling bewust en behoudt zelf de controle. Ik zet een paard bewust niet vast of hang ze op in halsters, waardoor communicatie altijd mogelijk blijft. Ik kan het paard helpen waar het zich het prettigst voelt: in de stal, op de wasplaats, in de paddock of midden in het land.

Daarnaast kan ik tijdens mijn onderzoek subtiele pijnpunten eerder waarnemen. Door zacht druk te geven op kiezen en tandvlees zie ik direct reacties. Bij een gesedeerd paard vallen die signalen weg. Een ander groot voordeel is dat het paard na de behandeling direct kan eten, zodat ik meteen kan beoordelen of het kauwen en malen weer correct verloopt.

Door een paard met rust, vertrouwen en aandacht te begeleiden, leg ik een basis voor de toekomst. Jaarlijkse behandelingen worden vaak steeds makkelijker en prettiger. Mijn missie is eenvoudig, maar essentieel: het bevorderen van een gezonde mond en een gelukkig paard,  één glimlach per keer.

Marnix Brandes – Paardentandarts