Geschreven door Marnix Brandes · Paardentandarts · Eigenaar & misverstanden
Gisteren was ik klaar met de gebitsbehandeling van een paard. Ik wilde nog even de bewegingen van zijn kaak bekijken, maar hij had inmiddels iets anders op het programma staan: zijn liksteen.
En daar was hij behoorlijk druk mee.
Zijn tong bleef maar bezig. Ik wilde zijn aandacht nog even terug, maar voorlopig was die steen interessanter dan ik.
De eigenaar vroeg: “Doen alle paarden dat als ze net aan hun kiezen behandeld zijn? Werkt dat misschien pijnstillend? Of is het een soort afleiding?”
Een goede vraag. Eentje waar ik niet meteen een antwoord op had.
Ik zie namelijk geen vaste lijn. Soms zoekt een paard na een behandeling de liksteen op, soms helemaal niet. En ik kom ook bij paarden waar die steen een jaar later nog bijna hetzelfde aan de muur hangt.
Het ene paard lijkt eraan vastgeplakt. Het andere kijkt er nauwelijks naar om.
Dat zette me aan het denken. Wat doet zo’n liksteen eigenlijk? En wat vertelt het gebruik ervan ons?
Een gewone zoutliksteen levert vooral natriumchloride: zout. Natrium en chloride zijn belangrijk voor onder andere de vochtbalans en het functioneren van de spieren. Via zweet verliest een paard zout. Hoeveel aanvulling nodig is, hangt dus mede af van hoeveel het zweet. [1]
“Maar hij krijgt toch hooi en brokken?”
Dat hoor ik ook. En ik snap de gedachte. Toch levert ruwvoer doorgaans weinig natrium en bevatten veel krachtvoeders onvoldoende zout om de hele behoefte te dekken. Alleen zeggen dát een paard hooi en brokken krijgt, vertelt dus nog niet of er genoeg zout binnenkomt. [1]
Voor de overige mineralen telt bovendien hoeveel van dat voer het paard krijgt. Een brok die bij de aanbevolen hoeveelheid een aanvulling levert, doet dat niet automatisch ook bij een klein handje. [2]
Dan sta je in de winkel. Een wit blok, een rood blok, een roze steen van Himalayazout. Allemaal om aan te likken, maar de inhoud kan verschillen.
Een wit zoutblok bestaat meestal hoofdzakelijk uit natriumchloride. Een rode steen bevat vaak zout met toegevoegde andere mineralen, zoals koper en zink. Natrium en chloride zijn zelf trouwens óók mineralen. Het verschil zit dus vooral in de extra toevoegingen.
Himalayazout is steenzout en levert eveneens vooral natriumchloride. De aanwezigheid van andere mineralen zegt op zichzelf nog niet dat een paard daarvan een betekenisvolle hoeveelheid binnenkrijgt. Daarvoor moet je zowel de samenstelling als de opname kennen.
De kleur of de naam vertelt dus niet welke steen het beste bij jouw paard past. Daarvoor kijk je naar het etiket en het overige voer. [2]
En de smaak? In een onderzoek uit 2024 verkozen de onderzochte paarden wit zout boven Himalayazout. Dat vertelt iets over hun voorkeur, niet over welk product gezonder is. Maar het maakt jouw vraag of een paard een bepaalde steen gewoon minder lekker vindt wel heel voorstelbaar. [3]
Een tekort aan natrium kan de behoefte aan zout stimuleren. Paarden kunnen dus daadwerkelijk zout opzoeken om iets aan te vullen. [1]
Toch kun je uit veel of weinig likken niet aflezen of de hele mineralenvoorziening klopt. In een kleine studie met zestien paarden verschilde de vrijwillige zoutopname sterk. Meer dan de helft nam onvoldoende op om de berekende behoefte te dekken. [4]
Dat vind ik wel een belangrijk punt. Je kunt iets aanbieden, maar wat er vervolgens in het paard terechtkomt, is een tweede vraag.
Bij meerdere paarden die één steen delen, wordt dat nog lastiger. Je ziet dat de steen kleiner wordt, maar daarmee weet je nog niet hoeveel ieder paard ervan heeft genomen.
Dan terug naar het paard van gisteren.
Zocht hij zout? Vond hij de smaak prettig? Was het op dat moment gewoon een bezigheid waar hij zijn aandacht op richtte?
Ik kan het niet met zekerheid zeggen.
Misschien was het op dat moment gewoon een prettige bezigheid. Dat kan ik me voorstellen, maar ik kan het niet uit zijn gedrag bewijzen.
Dat hij na de behandeling ging likken, vertelt op zichzelf niet dat hij pijn had, of dat het zout pijn verlichtte. Voor een pijnstillende werking van een zoutliksteen na gebitsbehandeling heb ik geen wetenschappelijke onderbouwing gevonden.
Zijn gedrag riep een goede vraag op. Het antwoord blijft voor dit paard open.
Dat hangt af van de samenstelling.
Bij een steen van uitsluitend natriumchloride gaat het om hetzelfde zout. Maar een mineralenmengsel voor geiten kan andere toevoegingen en verhoudingen hebben. Mineralenvoorziening moet passen bij de diersoort én het overige voer. Voor geiten wordt bovendien vaak de voorkeur gegeven aan losse mineralen en zout boven blokken. [5]
Dus ook hier: even omdraaien, het etiket lezen en kijken voor welke dieren het product bedoeld is.
Kijk eens wat er op het etiket van jouw steen staat. Wat levert hij, naast wat je paard al via het voer krijgt? En heb je enig zicht op het gebruik? Schoon drinkwater moet altijd beschikbaar zijn. [1]
Bij opvallend veel of weinig gebruik kan het zinvol zijn om het rantsoen en de omstandigheden eens na te lopen. Een voedingsdeskundige kan helpen bepalen of de zout- en mineralenvoorziening past bij jouw paard.
Gisteren kreeg ik tussen mijn werk door dus een vraag waar ik zelf ook weer iets van wilde leren.
Dat vind ik mooi aan die gesprekken in de stal. Je bent klaar met de kiezen, het paard begint aan zijn liksteen en ineens heb je samen een nieuw onderwerp te pakken.
Al had ik zijn aandacht nog wel heel even nodig.
Lees je mijn blogs graag? Voeg mijn website toe als voorkeursbron in Google.
Voeg toe als voorkeursbron
