Er ligt meer in de wei dan gras

Ik maakte deze foto in het land. Lekker groen, hier en daar een bloemetje, bomen op de achtergrond. Je kijkt ernaar en denkt: mooi plekje voor een paard.

Gras genoeg. Uitzicht ook prima. Wat wil je nog meer?

Maar als je wat langer kijkt, komt er vanzelf een vraag bij:

Wat staat er eigenlijk allemaal tussen dat gras?

Deze foto is geen herkenningsplaat. Daarvoor staan de planten te ver weg. Ik kan dus niet zeggen welke soorten je hier ziet, laat staan of ze giftig zijn. Het is vooral een uitnodiging om eens wat dichterbij te kijken.

Zeker in het najaar. Dan groeit er niet alleen iets in de wei. Er valt ook van alles in.

En een paard heeft nu eenmaal geen bijsluiter bij zijn neus.

De herfst schuift het menu een beetje op

Een boom naast de afrastering lijkt keurig buiten bereik te staan. Mooie boom, fijn voor de schaduw, helemaal prima.

Tot het gaat waaien. Dan liggen zijn zaden, eikels of takken ineens tussen het gras. Het hek staat er nog, maar de boom heeft zich weinig van de erfgrens aangetrokken.

Ook onderweg kan een paard ineens zijn neus naar beneden steken. Een hapje langs de berm, even snuffelen onder een boom. Voor je het weet heeft hij iets te pakken waarvan jij de naam niet kent.

Een buitenrit is alleen geen proeverij. Ook niet als je paard daar zelf andere ideeën over heeft.

Je hoeft niet bang te worden van ieder blaadje. Wel is het verstandig om te weten wat er binnen bereik van je paard groeit, valt of wordt neergelegd.

Eikels: klein, maar wel iets om naar te kijken

Eikels en eikenblad bevatten tannines, ook wel looistoffen genoemd. Bij voldoende opname kunnen die schade aan de darmen en nieren veroorzaken. Vooral groene eikels en jonge eikenbladeren verdienen aandacht.

Een incidenteel opgegeten eikeltje betekent niet automatisch dat je paard vergiftigd is. Maar hoeveel een paard opneemt en hoeveel tannines daarin zitten, kun je op het oog niet betrouwbaar bepalen. Een vast ‘veilig aantal’ ga ik je daarom niet geven. Je wilt tenslotte geen eikels tellen terwijl je paard achter je rug alvast aan de volgende begint.

Liggen er veel eikels? Zet die plek af of gebruik een andere weide. Controleer opnieuw na harde wind, en zorg voor voldoende passend ruwvoer. Dat helpt om te voorkomen dat een paard bij gebrek aan ander voer uitgebreid onder de eik gaat verzamelen.

De boom staat er misschien al jaren. Wat er vandaag onder ligt, kan toch anders zijn dan gisteren.

Die helikoptertjes zijn geen paardenvoer

De gevleugelde zaden van esdoorns kennen we bijna allemaal. Die helikoptertjes waarmee je als kind eindeloos kon spelen. Omhoog gooien, kijken hoe ze naar beneden draaien, nog een keer.

Voor een paard kan het een ander verhaal zijn.

De zaden van de gewone esdoorn, Acer pseudoplatanus, kunnen hypoglycine A bevatten. Die stof kan atypische myopathie veroorzaken: een ernstige, levensbedreigende spierziekte. Ook de vederesdoorn, Acer negundo, is hierbij van belang.

Niet iedere esdoornsoort heeft hetzelfde risico. Laat daarom goed bepalen welke boom er bij jouw wei staat. Alleen ‘het is een esdoorn’ is nog onvoldoende informatie.

De achternaam doet er hier dus toe.

In het najaar kijken we vooral naar gevallen zaden. In het voorjaar verdienen de zaailingen opnieuw aandacht. Kijk ook verder dan de stam: met de wind kunnen zaden over de afrastering terechtkomen.

Kun je opname op een stuk land niet voldoende voorkomen? Houd je paard daar dan weg. Voldoende ruwvoer aanbieden is nuttig, maar maakt een vervuilde weide niet vanzelf veilig.

Herfsttijloos: mooi bloemetje, verkeerde bestemming

Er is ook een plant die juist in de nazomer en herfst met zijn bloemen boven de grond verschijnt: herfsttijloos, Colchicum autumnale.

De roze tot zachtpaarse bloemen lijken op krokussen. Meestal zie je tijdens de bloei geen bladeren; die verschijnen in het voorjaar, samen met de vruchten.

Herfsttijloos bevat colchicine en de hele plant is giftig. In Nederland is hij in het wild zeldzaam. Hij wordt ook aangeplant in tuinen en parken. Het is dus geen plant die je in iedere paardenwei hoeft te verwachten, maar wel een die aandacht verdient als hij er staat.

Twijfel je over zo’n bloem? Laat hem deskundig herkennen en houd je paard intussen uit die plek. Een foto van dichtbij helpt daarbij veel meer dan een overzicht van het hele land.

Een mooi kleurtje vertelt ons helaas niets over de geschiktheid als paardenvoer.

Een tak over het hek

Taxus verdient bijzondere aandacht. Het materiaal is zeer giftig en blijft dat ook wanneer het verdroogd is. Snoeiafval hoort daarom nooit binnen bereik van paarden te liggen.

‘Ik heb de tuin even netjes gemaakt’ mag niet eindigen met een hoopje achter het paardenhek.

Dat geldt ook als de haag zelf achter een hek staat. Een afgeknipte tak, een hoopje tuinafval of materiaal dat naar binnen waait, kan alsnog bij het paard terechtkomen.

Kijk dus niet alleen naar wat er groeit, maar ook naar wat iemand er heeft neergelegd. Bespreek met buren dat groenafval niet in of naast de paardenwei mag worden gegooid.

En kastanjes en paddenstoelen?

Paardenkastanjes worden eveneens genoemd als vergiftigingsrisico voor paarden. Ondanks de naam zijn het geen paardensnoepjes. Laat je paard ze onderweg of in de wei niet opeten.

Bij paddenstoelen blijft mijn advies eenvoudig, ook al is de herkenning dat niet. Niet iedere soort is giftig, maar sommige kunnen ernstige vergiftiging veroorzaken. Meldingen bij paarden zijn schaars; mogelijk worden gevallen ook niet altijd herkend.

Daarom ga ik hier geen lijstje maken waarmee je op basis van de kleur van een hoed kunt beslissen wat veilig is. Laat je paard geen onbekende paddenstoelen eten. Voor betrouwbare herkenning is deskundigheid nodig.

Een rondje kijken

Een rondje langs de wei hoeft geen grote expeditie te worden. Je bent er toch al om je paard te bekijken. Kijk meteen even mee naar wat er rond zijn voeten en neus ligt:

• Loop de wei en de afrastering langs, ook na harde wind.
• Kijk wat er onder bomen ligt en van buitenaf naar binnen kan waaien.
• Zet plekken met verdachte planten, veel eikels of risicovolle zaden af.
• Houd snoeiafval en onbekend groen buiten bereik.
• Zorg voor voldoende passend ruwvoer.
• Laat je paard onderweg niet zomaar eten van onbekende planten of materiaal op de grond.

Je hoeft geen wandelende plantenencyclopedie te worden. Ik verwacht ook niet dat je tijdens iedere buitenrit alle Latijnse namen oplepelt. Bij twijfel even laten uitzoeken wat er staat, is een prima begin.

Heeft hij toch iets gegeten?

Vermoed je dat je paard iets giftigs heeft gegeten? Voorkom verdere opname en bel direct de dierenarts voor advies. Wacht niet eerst op verschijnselen. Vertel wat het mogelijk was, wanneer het gebeurde en hoeveel hij ongeveer heeft kunnen eten.

Maak zo mogelijk duidelijke foto’s of bewaar veilig een monster voor herkenning. Geef niet op eigen initiatief olie, medicijnen of een ander huismiddel.

Is je paard plots slap, stijf, benauwd of duidelijk ziek? Meld dat meteen als spoed. Laat een paard met mogelijke spierproblemen rustig staan en forceer geen beweging.

Even verder kijken dan groen

Dat vind ik het mooie aan die foto van het land. Je ziet eerst het geheel. Daarna ga je letten op wat ertussen staat.

Bij een paard doe ik eigenlijk hetzelfde. Goed kijken, vragen stellen en niet alles invullen op basis van de eerste indruk.

Een groene wei kan een fijne plek zijn. Met een rondje extra kijken weten we beter wat het paard daar werkelijk tegenkomt. In mijn eerdere blog over giftige planten schreef ik daar ook over: iets groeit er misschien al jaren, maar dat maakt het nog geen geschikt hapje.

En als hij onderweg zijn neus weer onder een boom steekt?

De herfst heeft van alles op de grond gelegd. Wij mogen best even meekijken voordat het in zijn mond verdwijnt.

Laat hem maar van het uitzicht genieten. Het herfstmenu kiezen we liever niet op goed geluk.

Bronnen en verder lezen

• Prof. dr. Piet Deprez, UGent — Eikels en eikenbladeren: een mogelijk risico voor paarden. Veterinaire uitleg over opname, tannines en preventie; 2015.
• Merck Veterinary Manual — Plants Causing Myopathies in Horses. Achtergrond bij hypoglycine A en atypische myopathie.
• Universiteit Utrecht — Niet alle esdoornsoorten gevaarlijk voor paarden. Onderzoek naar verschillen tussen esdoornsoorten; 2016.
• FLORON via Nature Today — Vier het voorjaar met Herfsttijloos. Botanische uitleg over bloei, blad en verspreiding.
• Merck Veterinary Manual — Plants Poisonous to Animals. Veterinair naslagwerk over plantengifstoffen, waaronder herfsttijloos.
• MSD Animal Health — Poisonous Plants. Paardgerichte uitleg over onder meer taxus en snoeiafval.
• Bates (2019) — Autumn poisoning hazards, UK-Vet Equine. Veterinaire overzichtsbespreking van najaarsrisico’s, waaronder paardenkastanje en paddenstoelen. De openbaar beschikbare samenvatting is geraadpleegd.