Een wortel afbijten gaat niet meer zo makkelijk — EOTRH

Hij was altijd zo gek op een wortel. Maar tegenwoordig pakt hij hem voorzichtig aan, aarzelt hij of krijgt hij er geen stukje meer vanaf.

De wortel is hetzelfde gebleven. Wat is er veranderd in zijn mond?

Eigenaren merken die gevoeligheid vaak eerder op dan veranderingen aan het tandvlees. Begrijpelijk: niet iedereen tilt voor zijn plezier een paardenlip op. Er staan tenslotte geen kleine voortandjes achter. Je wilt graag weten wat er speelt, maar je wilt je vingers ook graag weer mee naar huis nemen.

Je hoeft daarvoor zelf geen vingers tussen de tanden te steken. Vertel me vooral wat je ziet bij het eten. ‘Hij bijt zijn wortel niet meer lekker af’ is voor mij al een belangrijk aanknopingspunt. Het bewijst nog geen EOTRH, maar het verdient wel aandacht.

Vijf letters waar een heel verhaal achter zit

EOTRH staat voor Equine Odontoclastic Tooth Resorption and Hypercementosis. Een hele mond vol, nog voordat we naar het paard hebben gekeken.

In gewone taal: een aandoening waarbij tandweefsel wordt afgebroken en er daarnaast extra tandcement kan ontstaan. Vooral de snijtanden worden getroffen, maar ook hengstentanden kunnen betrokken zijn. Het komt met name voor bij oudere paarden. De precieze oorzaak is nog niet bekend.

Het proces kan pijn geven en speelt zich voor een belangrijk deel af op plekken die je van buitenaf niet kunt zien. Meer uitleg daarover vind je bij de University of California, Davis.

Een vermoeden is nog geen diagnose

Ik ben voorzichtig met zomaar roepen: ‘O, dat is EOTRH.’ Naar mijn gevoel wordt die naam soms wel erg snel genoemd. Ik wil eerst goed kijken, luisteren en weten wat we daadwerkelijk kunnen vaststellen.

Rood of gezwollen tandvlees kan opvallen. Ook opvallend veel tandsteen is iets om nader te bekijken. Maar zo’n bevinding krijgt van mij niet meteen het etiket EOTRH. Er kunnen ook andere gebitsproblemen spelen.

Andersom zegt een redelijk rustig uiterlijk niet alles over wat er dieper in het gebit gebeurt. Daarom zijn bij een verdenking röntgenfoto’s belangrijk voor de diagnose en het behandelplan. De dierenarts beoordeelt die samen met het mondonderzoek en de klachten.

Ik kan een vermoeden uitspreken en verder onderzoek adviseren. Een blik onder de lip is geen röntgenapparaat, hoe handig dat tijdens mijn werk ook zou zijn.

‘Maar hij eet toch nog?’

Dat is een begrijpelijke vraag. Toch zijn afbijten en malen verschillende werkzaamheden. De snijtanden helpen om voer vast te pakken en af te bijten; de kiezen verzorgen het maalwerk.

Een paard kan dus nog eten terwijl het gebruiken van zijn snijtanden gevoelig is. Sommige paarden passen hun manier van eten aan en gebruiken hun lippen meer. Dat hij zijn voer nog binnenkrijgt, vertelt niet het hele verhaal over zijn comfort.

Daarom hoor ik graag wat jij merkt. Ging afbijten vroeger anders? Pakt hij zijn wortel voorzichtiger aan? Lijkt grazen lastiger? Zulke veranderingen helpen om het onderzoek richting te geven.

Je hoeft geen diagnose mee te brengen. Jij kent zijn gewoonten. Die kennis is waardevol.

Kunnen we eerst de druk verminderen?

Wanneer onderzoek duidelijk maakt wat er speelt, volgt de vraag wat dit paard nodig heeft.

In mijn praktijk heb ik bij sommige paarden verlichting gezien nadat ik het contact tussen bepaalde snijtanden had verminderd door ze in te korten. Mijn gedachte daarbij is dat minder contact ook minder belasting op die tanden kan geven.

Dat beschrijf ik als mijn praktijkervaring. Het is geen bewezen manier om EOTRH te stoppen en geen standaardbehandeling voor ieder paard. De literatuur is terughoudend over de opbrengst van snijtandreductie bij deze aandoening; verbetering is niet gegarandeerd. Zie ook deze publicatie over twee EOTRH-casussen.

We moeten dus zorgvuldig beoordelen wat verantwoord is en of het paard daadwerkelijk comfortabel blijft. Een eventuele tijdelijke verlichting mag noodzakelijke behandeling door de dierenarts niet uitstellen.

Het paard heeft weinig aan uitstel als de pijn gewoon mee blijft eten.

Snijtanden laten verwijderen: dat klinkt spannend

Dat snap ik. Als eigenaar hoor je ‘tanden verwijderen’ en denk je al snel: hoe moet hij dan nog eten?

Bij pijnlijke, aangetaste tanden kan verwijderen door de dierenarts de aangewezen behandeling zijn. Het doel is de bron van de pijn weg te nemen. Welke tanden behandeld moeten worden, hangt af van het onderzoek en de röntgenfoto’s. De American College of Veterinary Surgeons licht dit verder toe.

Een extractie vraagt om pijnstilling, wondgenezing en nazorg. Ik beloof daarom niet dat een paard meteen nergens meer last van heeft. Wel kunnen veel paarden na herstel duidelijk comfortabeler zijn.

De kiezen blijven het voer malen. Veel paarden leren bovendien met hun lippen en tong voer op te nemen, ook als snijtanden ontbreken. Of de voeding moet worden aangepast, bekijken we per paard. Het kiezengebit en de algehele conditie blijven daarbij belangrijk.

De wortel vertelt iets. Wij moeten luisteren.

Voor mij begint dit verhaal vaak met een kleine opmerking van een eigenaar. Geen ingewikkelde termen, geen compleet dossier. Gewoon: ‘Hij doet anders met zijn wortel.’

Daar wil ik naar luisteren. Niet meteen een etiket plakken, maar uitzoeken waarom iets wat vroeger vanzelf ging nu lastiger is.

Wat ik zie en adviseer, leg ik uit en neem ik mee in het gebitsrapport. Zo kun je thuis terugvinden wat we hebben besproken en die informatie ook delen met de dierenarts.

En die wortel? Die hoeft geen examen af te nemen. Merk je dat afbijten gevoelig is, probeer het dan niet steeds opnieuw om te kijken of het écht niet lukt. Vertel het bij de controle, of neem eerder contact op als je paard klachten heeft.

Een veranderde gewoonte is soms het begin van een belangrijk gesprek. Ook als dat gesprek begint met een doodgewone wortel.