Over kaakgewricht, kauwspieren, bewegingsvrijheid en spanning

Voor ik bij een paard de mondspreider pak, heb ik meestal al behoorlijk wat informatie verzameld. Ik heb aan de kaak gevoeld, aan de kauwspieren, gekeken hoe de onderkaak beweegt en gelet op verschil tussen links en rechts.

Voor een eigenaar lijkt dat soms misschien alsof ik eerst uitgebreid aan het paard sta te frunniken voordat het echte werk begint.

Maar dat ís het echte werk al.

Want tanden en kiezen kunnen alleen goed functioneren als de kaak er ook vrij genoeg omheen kan bewegen. En juist buiten de mond vertelt die kaak soms al verrassend veel.

De onderkaak van een paard beweegt tijdens het kauwen namelijk niet alleen op en neer. Hij schuift ook zijwaarts. Dat is nodig om de kiezen goed over elkaar heen te laten malen en het voer echt fijn te krijgen. Als die beweging kleiner wordt, stroever verloopt of links anders voelt dan rechts, dan begint voor mij het denken al voordat ik ook maar één kies heb gezien.

Daarom voel ik graag aan de kauwspieren.

De masseter, die grote kauwspier aan de zijkant van de kaak, doet enorm veel werk. Bij een paard dat mooi en gelijkmatig maalt, voelt die spier vaak soepel en logisch aan. Maar soms voel je verschil. De ene kant is harder, gespannener of juist minder ontwikkeld. Dat hoeft niet meteen een probleem te zijn, maar het is wel informatie.

En informatie vind ik altijd interessant.

Want waarom voelt links anders dan rechts?

Gebruikt het paard één kant meer? Is er een beperking in de maalbeweging? Zit er ergens in de mond iets wat dat verschil kan verklaren? Of moet ik juist oppassen dat ik niet te snel alles aan het gebit ophang?

Dat is precies waarom ik buiten én binnen de mond wil kijken.

Ook het kaakgewricht speelt daarin mee. Dat gewricht moet behoorlijk wat beweging toelaten en krijgt tijdens het kauwen de hele dag door werk te verwerken. Een paard dat uren ruwvoer eet, maakt duizenden maalbewegingen. Dat is geen klein bijbaantje voor zo’n gewricht.

En juist daarom let ik erop hoe vrij die beweging voelt.

Niet omdat ik na drie seconden aan een kaakgewricht ineens een hele diagnose kan stellen. Zo werkt het natuurlijk niet. Maar als ik buiten de mond al merk dat de beweging beperkt of ongelijk is en ik vind binnen de mond iets wat daar logisch bij past, dan wordt het verhaal ineens een stuk interessanter.

Dan vallen puzzelstukjes samen.

Soms zie ik bijvoorbeeld een overgroeiing die de vrije beweging van de onderkaak kan beperken. Dan is die overgroeiing voor mij niet zomaar iets wat “te hoog” is. Dan krijgt hij betekenis omdat hij past bij wat ik eerder al voelde en zag.

En andersom gebeurt het net zo goed.

Ik kan buiten de mond duidelijk verschil voelen, terwijl ik in de mond geen afwijking vind die dat voldoende verklaart. Dan moet ik dus ook niet koste wat kost iets aan de kiezen gaan doen omdat ik nou eenmaal paardentandarts ben. Misschien zit de spanning ergens anders. Misschien in de hals, in de schouder, in de manier van bewegen of in een patroon dat het paard al langer gebruikt.

Ook dat is informatie.

Het mooie van de kaak vind ik dat hij eigenlijk een soort tussenstation is. Hij hoort natuurlijk bij de mond, maar hij staat net zo goed in verbinding met spieren, gewrichten, tong, tongbeen, hals en de rest van het lichaam. Daardoor kun je hem nooit echt als los onderdeel bekijken.

Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar in de praktijk is het juist heel logisch.

Als iets ergens niet vrij beweegt, gaat een paard compenseren.

Paarden zijn daar bijzonder goed in.

Ze gaan niet bij je staan met een formulier waarop staat: “Sinds donderdag 14.30 uur iets minder zijwaartse kaakbeweging rechts.” Ze lossen het op. Ze veranderen hun beweging, gebruiken een andere kant wat meer of maken de maalbeweging kleiner.

En zolang dat nog lukt, lijkt er soms weinig aan de hand.

Precies daarom vind ik het zo belangrijk om niet alleen te kijken naar hoe een gebit eruitziet, maar ook naar hoe het systeem beweegt.

Een nette mond kan nog steeds een beperkte functie hebben.

En een mond die er niet perfect symmetrisch uitziet, kan soms juist prima functioneren.

Dat verschil leer je alleen zien als je verder kijkt dan tanden en kiezen.

Daarom hoort het voelen van de kaak en de kauwspieren voor mij gewoon bij een gebitscontrole. Niet als extraatje, maar als onderdeel van het verhaal.

Want uiteindelijk kan een gebit alleen goed werken als de kaak vrij genoeg kan bewegen om dat gebit ook werkelijk te gebruiken.

En soms begint de interessantste informatie dus al voordat de mond überhaupt open gaat.