Op het eerste gezicht lijkt er op deze foto niet zoveel te gebeuren.

Ik sta met mijn hoofd tegen het voorhoofd van een paard. Mijn handen liggen om zijn hoofd en we staan daar gewoon even. Geen groot gebaar. Geen spectaculaire handeling. Wie niet weet wat eraan voorafging, zou misschien denken dat ik hem alleen even knuffel.

Maar juist op dit moment gebeurde er ontzettend veel.

Ik voelde de spanning in zijn hoofd. Ik voelde hoe hij mij nog een beetje in de gaten hield en nog niet helemaal wist wat ik van hem zou vragen. Dus vroeg ik even niets.

Ik bleef staan.

Ik liet mijn schouders zakken, maakte mijn ademhaling rustig en bracht mijn aandacht volledig naar hem toe. Niet alvast nadenken over de behandeling. Niet bezig zijn met het volgende paard of met de tijd. Alleen voelen wat dit paard op dat moment nodig had.

En langzaam gebeurde het.

Zijn hoofd werd zwaarder in mijn handen. Zijn ademhaling veranderde. De spanning zakte uit zijn lichaam en hij kwam dichter bij mij staan.

Hij nam mijn rust over.

Een paard voelt meer dan wij denken

Paarden zijn ongelooflijk gevoelig voor wat er om hen heen gebeurt. Ze letten niet alleen op wat wij met onze handen doen, maar ook op onze houding, onze ademhaling en de spanning in ons lichaam.

We herkennen dat vaak makkelijker bij een hond. Wanneer iemand bang is voor honden, lijkt een hond dat soms al te weten voordat die persoon ook maar één stap heeft gezet. Bij paarden werkt dat niet veel anders. Ook zij voelen haarfijn of iemand gespannen, gehaast, onzeker of juist rustig en duidelijk is.

Dat is ook een van de redenen waarom paarden worden ingezet bij coaching. Ze luisteren niet naar het verhaal dat wij over onszelf vertellen, maar reageren op wat wij werkelijk uitstralen. Je kunt zeggen dat je ontspannen bent, maar een paard voelt het verschil tussen rustige woorden en een lichaam dat ondertussen op scherp staat.

Dat maakt paarden soms confronterend, maar vooral heel eerlijk.

Rust is niet hetzelfde als langzaam werken

Mensen denken bij rust soms dat je vooral heel langzaam moet bewegen, zacht moet praten en verder maar moet hopen dat het paard blijft staan. Alsof rust een soort vriendelijke afwachtstand is.

Maar zo ervaar ik het niet.

Rust is voor mij juist heel actief. Het is kijken, luisteren en voelen. Het is merken wanneer een paard zijn adem vasthoudt, wanneer een kaak zich aanspant of wanneer een hoofd net een paar centimeter van je af beweegt. Het is niet onmiddellijk doorgaan omdat het volgens het stappenplan nu eenmaal tijd is voor de volgende handeling.

Soms betekent rust dat ik doorga. Soms dat ik vertraag. Soms dat ik mijn hand een paar tellen laat liggen. En soms dat ik even helemaal stop.

Niet omdat het paard de baas is of omdat ik onzeker ben over wat ik moet doen. Juist omdat ik heel duidelijk weet waar ik naartoe wil, maar ook begrijp dat ik het paard nodig heb om daar samen te komen.

Spanning beantwoordt spanning

Wanneer een paard spanning opbouwt, is onze menselijke neiging vaak om meer te gaan doen. We pakken het halstertouw wat korter, zetten meer kracht, gaan sneller praten of proberen de behandeling vlug af te maken voordat het paard echt onrustig wordt.

Begrijpelijk. Maar spanning beantwoorden met spanning maakt de ruimte meestal alleen kleiner.

Een paard dat het gevoel krijgt dat het niet weg kan, zal zich eerder voorbereiden op verzet. Het hoofd gaat omhoog, de spieren worden harder en de ademhaling wordt sneller. En vervolgens zeggen we: “Zie je wel, hij vindt het eng.”

Maar ergens onderweg zijn wij misschien zelf ook opgehouden met luisteren.

Daarom probeer ik niet sterker te worden dan het paard. Dat ga ik trouwens toch niet winnen. Ik probeer duidelijker en rustiger te worden. Mijn ademhaling laag, mijn lichaam los, mijn handen aanwezig zonder hard te worden.

Ik geef het paard als het ware iets anders om op te reageren dan zijn eigen spanning.

Vertrouwen kun je niet afdwingen

Vertrouwen betekent niet dat een paard alles meteen leuk vindt. Een gebitsbehandeling blijft een vreemde ervaring. Er komt iemand dichtbij zijn hoofd, er gaan handen in zijn mond en er zijn onbekende geluiden en trillingen.

Ik verwacht ook niet dat een paard bij voorbaat begrijpt dat ik het goed bedoel. Dat vertrouwen moet tijdens de behandeling ontstaan. In ieder klein moment waarop ik naar hem luister, leert hij iets over mij: wanneer ik spanning voel, ga ik niet vechten. Wanneer hij iets aangeeft, negeer ik dat niet. En wanneer het weer goed voelt, gaan we samen verder.

Zo groeit vertrouwen niet in één groot gebaar, maar in tientallen kleine antwoorden.

En juist daardoor kan ik veel paarden behandelen zonder dat sedatie nodig is. Niet omdat ik tegen sedatie ben of omdat het nooit een functie heeft. Er kunnen situaties zijn waarin een dierenarts en sedatie wél nodig zijn. Maar het is voor mij geen automatische eerste stap om een paard hanteerbaar te maken.

Eerst wil ik weten wie er voor mij staat.

Wat vertelt dit paard mij? Waar zit zijn spanning? Wat gebeurt er als ik zelf vertraag? Kan ik hem laten ervaren dat hij niet hoeft te vechten of te vluchten, omdat ik blijf luisteren?

Heel vaak blijkt er dan veel meer mogelijk dan mensen verwachten.

Even één met het paard

Op deze foto stond ik niet bewust mooi voor de camera. Ik was ook niet bezig met uitleggen wat ik deed. Ik stond daar alleen met dit paard, mijn hoofd tegen zijn voorhoofd.

Even voelde het alsof alles om ons heen wegviel. Mijn ademhaling werd zijn ademhaling. Mijn rust werd zijn rust. Niet zweverig en niet geheimzinnig. Gewoon twee levende wezens die voortdurend informatie aan elkaar doorgeven, zonder daar woorden voor nodig te hebben.

Misschien is dat wel de kern van mijn werk.

Natuurlijk ben ik paardentandarts. Ik kijk, voel, beoordeel en behandel het gebit. Daarvoor heb ik kennis, ervaring en goed gereedschap nodig.

Maar voordat ik met mijn instrumenten werkelijk iets kan bereiken, moet ik eerst het paard bereiken.

Soms begint een goede gebitsbehandeling daarom niet in de mond.

Soms begint hij bij één rustige ademhaling, een hand die niets afdwingt en een paard dat besluit:

Het is goed. Ik blijf bij jou.