Er wordt online regelmatig gewaarschuwd voor het behandelen van een paardengebit zonder sedatie. Misschien heb je zulke teksten zelf ook weleens gelezen: machinaal behandelen zou pijn en stress veroorzaken, zonder roesje zou je onvoldoende kunnen onderzoeken en voor de behandelaar zou het gevaarlijk zijn.

Klinkt heftig hè?

Wanneer je als eigenaar zulke dingen leest, snap ik heel goed dat je gaat twijfelen. Je wilt het beste voor je paard. Dus als iemand schrijft dat een behandeling zonder sedatie meestal onvoldoende wordt uitgevoerd, dan blijft dat hangen. Ook wanneer je jouw eigen paard eerder rustig en prettig hebt zien meewerken.

Pijn, veiligheid en de kwaliteit van het onderzoek zijn belangrijke onderwerpen. Die moet je serieus nemen. Maar een eigenaar heeft ook recht op uitleg over wat er precies onderzocht en behandeld wordt, waarom een bepaalde aanpak wordt gekozen en waar de grenzen liggen.

Want een spuitje maakt iemand niet ineens kundig.

Laat ik er meteen duidelijk over zijn: ik ben niet tegen sedatie. Er zijn paarden en situaties waarbij die verstandig is, en voor bepaalde onderzoeken en behandelingen is ze noodzakelijk. Zelf werk ik waar mogelijk zonder sedatie, omdat ik de voordelen daarvan dagelijks ervaar. Ik houd contact met een alert paard, kan zijn reacties meenemen en kan mijn handelingen daarop afstemmen.

Daar zit voor mij veel waarde in. Maar die keuze vraagt ook dat ik eerlijk blijf over wat ik op die manier voldoende kan onderzoeken en behandelen.

Reageren is niet hetzelfde als pijn hebben

Wanneer ik mijn elektrische gereedschap aanzet, kijkt het ene paard nauwelijks op. Een ander steekt zijn hoofd omhoog en wil eerst even weten wat daar staat te zoemen. Dat is begrijpelijk. Er staat iemand naast zijn hoofd met spullen die hij zelf niet besteld heeft.

Een paard kan reageren op geluid, op trilling, op druk of op iets wat onbekend is. Dat betekent nog niet automatisch dat het pijn doet. Paarden reageren ook op een tondeuse, een wormenspuit of een deken die net even verkeerd ligt. Soms zelfs op een plastic zak die ergens in de verte beweegt alsof hij plannen heeft.

Maar daar houdt die vergelijking ook op. Een instrument in de mond vraagt om zijn eigen zorgvuldigheid. Ik mag een reactie niet zomaar afdoen als aanstellerij of zeggen dat hij alleen maar even moet wennen. Er kunnen gevoelige plekken zijn, beschadigde weefsels of andere redenen waarom iets onprettig is.

En andersom geldt precies hetzelfde: een paard dat stil blijft staan, bewijst daarmee niet dat alles pijnvrij is.

Daarom kijk ik steeds naar het geheel. Wat doet zijn ademhaling? Wat voel ik in de kaak? Reageert hij overal hetzelfde of juist op één bepaalde plek? Soms helpt het om mijn houding te veranderen, even te wachten of mijn hand terug te nemen. Soms is dat onvoldoende en moet ik een andere aanpak kiezen.

Rustig werken, goed kijken en weten wanneer je moet stoppen: dát is vakwerk.

Zonder sedatie is niet automatisch half werk

Als ik lees dat zonder sedatie meestal maar wat oppervlakkig langs de kiezen wordt gegaan, vind ik dat nogal een stevige uitspraak. Daarmee weet een eigenaar nog steeds niet wat er bij zijn paard is onderzocht of welke werkzaamheden verantwoord konden worden uitgevoerd.

Tegelijkertijd moet ik zelf net zo precies zijn. Een paar scherpe randen bijwerken is niet hetzelfde als een volledig mondonderzoek. Dat ik met mijn hand achter in de mond kan komen, betekent nog niet dat ik alle tandoppervlakken en omliggende weefsels voldoende heb kunnen beoordelen.

Sedatie heeft bij grondig mondonderzoek een belangrijke functie. Ze kan de nauwkeurigheid en veiligheid verbeteren en nodig zijn om het onderzoek compleet te maken. Ook bij een paard dat vriendelijk staat mee te werken.

Daar moet ik dus duidelijk over zijn. Wat heb ik kunnen onderzoeken? Waar ben ik zeker van? En waarvoor is aanvullend onderzoek door een dierenarts nodig? Mijn ervaring helpt mij bij die beoordeling, maar vervangt geen onderzoek dat ik op dat moment onvoldoende kan uitvoeren.

Want laten we eerlijk zijn: ook mét sedatie kun je een slechte behandeling uitvoeren. Je kunt te veel weghalen, verkeerd corrigeren of een belangrijke afwijking missen. Een paard kan prachtig stil staan terwijl er ondertussen zonder goed plan wordt gewerkt.

Een spuitje maakt iemand niet ineens kundig. En kundigheid blijkt óók uit het herkennen van het moment waarop dat spuitje wél nodig is.

Sedatie is geen kwaliteitskeurmerk

Bij een extractie, een pijnlijke aandoening of een onderzoek dat anders niet zorgvuldig genoeg kan plaatsvinden, moet je kiezen voor wat nodig is. Als paardentandarts schakel ik daarvoor een dierenarts in. Die beoordeelt welke sedatie, pijnstilling of plaatselijke verdoving passend is.

Daar hoeven we niet ingewikkeld over te doen. Het paard moet goed geholpen worden.

Maar sedatie is geen keurmerk. Geen garantie. Geen magische knop waardoor een behandeling ineens goed wordt.

Ze kan een noodzakelijke voorwaarde zijn om zorgvuldig te werken. Vervolgens blijven kennis, techniek, inzicht en aandacht bepalend voor wat er daadwerkelijk gebeurt. Je moet weten welke correctie nodig is, hoeveel je verantwoord kunt weghalen en waar je vooral vanaf moet blijven.

Een paardengebit hoeft na afloop niet te glimmen alsof het in een showroom staat. Het moet goed kunnen functioneren.

Daarom wil ik als eigenaar meer weten dan alleen of er wel of niet gesedeerd wordt. Ik zou willen begrijpen wat er gevonden is, waarom iets behandeld moet worden en wat het paard daarvan mag verwachten. Dáár wordt een behandeling inzichtelijk.

Veiligheid zit niet alleen in sedatie

Natuurlijk kan een paard plotseling bewegen. Iedereen die met paarden werkt, kent het moment waarop iemand zegt: “Ach, dat doet hij normaal nooit.”

Meestal gebeurt er precies daarna iets interessants.

Tijdens een gebitsbehandeling neem ik dat serieus. Met handen en instrumenten in de mond kan een onverwachte beweging gevolgen hebben. Sedatie kan helpen om veiliger te werken, maar neemt niet ieder risico weg. Ook dan blijven een geschikte werkplek, goed materiaal, een goede positie en voortdurende aandacht nodig.

Werk ik zonder sedatie, dan moet ik steeds beoordelen of dat verantwoord blijft. Mijn voorkeur mag nooit belangrijker worden dan de veiligheid van het paard en de mensen eromheen.

Soms betekent dat dat ik vertraag. Soms veranderen we iets aan de omstandigheden. En soms stop ik omdat ik op deze manier niet zorgvuldig verder kan.

Stoppen is geen falen. Het is vakmanschap.

Duidelijke uitleg helpt het paard

Wat ik jammer vind aan discussies over sedatie, is dat het soms lijkt alsof een eigenaar een kant moet kiezen. Voor of tegen. Alsof je eerst bij een kamp moet aansluiten voordat iemand naar het gebit van je paard mag kijken.

Daar schiet dat paard weinig mee op.

Een eigenaar moet vragen kunnen stellen en een eerlijk antwoord krijgen. Waarom wordt sedatie geadviseerd? Wat kan er zonder sedatie onderzocht worden? Welke beperkingen zijn er? En wanneer moet er een dierenarts bij komen?

Zelf leg ik graag uit waarom ik eerst contact maak en wat ik aan een alert paard kan waarnemen. Ik kan voelen hoe hij op aanraking reageert, mijn tempo daarop afstemmen en hem de gelegenheid geven om aan mijn handelingen te wennen. Dat zijn voordelen die voor mij zwaar meewegen. Tegelijkertijd vertel ik het ook wanneer die aanpak onvoldoende is.

Je hoeft geen onzekerheid te verbergen om vertrouwen te verdienen. Je moet duidelijk zijn over wat je weet en wat nog onderzocht moet worden.

Kijk naar het paard. Kijk naar de behandeling. Kijk naar het resultaat.

De vraag of er gesedeerd wordt, is belangrijk. Maar daarmee ben je er nog niet. Kan de mond voldoende worden onderzocht? Wordt er zorgvuldig gecorrigeerd? Wordt het paard serieus genomen wanneer de spanning oploopt? En wordt er eerlijk gezegd wanneer verder onderzoek of een andere aanpak nodig is?

Dáár zit de kwaliteit.

In mijn praktijk werk ik waar mogelijk zonder sedatie, omdat ik waarde hecht aan het contact en de informatie die een alert paard mij geeft. Ik vind het mooi wanneer een paard tijdens het onderzoek gemakkelijker gaat meewerken en de eigenaar naast me ontdekt hoeveel er in rust mogelijk is.

Maar ik hoef niet te bewijzen dat het altijd zonder kan. Ik moet beoordelen wat dit paard nodig heeft en wat ik verantwoord kan doen.

Een slechte behandeling wordt niet goed doordat er sedatie is gebruikt. En een prettige behandeling zonder sedatie is pas zorgvuldig wanneer ook het onderzoek en de uitvoering toereikend zijn.

Het spuitje alleen bepaalt niet de kwaliteit.

De behandelaar wel.