Waar een paard wordt behandeld, is geen detail. Het is onderdeel van de behandeling.

Toch wordt de omgeving vaak gezien als iets praktisch: waar is plek, waar is licht, waar kan ik staan? In mijn werk kijk ik daar anders naar. De omgeving bepaalt in grote mate hoe een paard zich voelt, en hoe een paard zich voelt bepaalt of het kan ontspannen. Ik zie de omgeving daarom niet als achtergrond, maar als actieve factor.

Sommige paarden voelen zich het veiligst in hun eigen stal. Dat is hun vaste plek, hun bekende kader. De geuren zijn vertrouwd, de geluiden herkenbaar. In die omgeving kunnen ze vaak makkelijker loslaten, juist omdat ze weten waar ze zijn. Andere paarden ervaren diezelfde stal juist als een plek die ze moeten beschermen. Ze zijn alert, houden alles in de gaten en dulden weinig verstoring. Voor deze paarden brengt een behandeling buiten de stal vaak veel meer rust. De ruimte is groter, de prikkels zijn anders, en de druk van het “eigen territorium” valt weg.

En er zijn paarden die het liefst in de open ruimte staan. Niet vast tussen muren, maar met zicht, lucht en bewegingsvrijheid. Soms is een paddock of een rustig stuk land precies wat nodig is om spanning te laten zakken. Er is geen juiste plek. Er is alleen een passende plek.

Wat ik daarom altijd doe, is eerst kijken waar het paard zich het prettigst voelt. Ik kijk hoe het reageert in de stal, hoe het reageert buiten, hoe het reageert op beweging om zich heen. Ik let op de ademhaling, op de houding, op de manier waarop het paard zijn hoofd draagt.

De omgeving vertelt vaak al veel. Ook geluid speelt hierin een grote rol. Een stille stal kan rustgevend zijn, maar ook beklemmend. Een erf met wat achtergrondgeluid kan voor sommige paarden juist ontspannend werken, omdat het leven doorloopt en er niets onverwachts gebeurt.

Ik luister naar hoe een paard reageert op geluiden in zijn omgeving: andere paarden, machines, stemmen, wind. Niet om alles weg te nemen, maar om te begrijpen wat dit paard nodig heeft om zich veilig te voelen.

Daarnaast zijn er paarden die rust vinden bij soortgenoten. Alleen staan kan voor hen spanning geven. Deze paarden ontspannen zichtbaar wanneer er een ander paard in de buurt is, zelfs als dat paard verder niets doet. De aanwezigheid alleen al geeft veiligheid. Dat is geen zwakte. Dat is kuddegedrag. Ik zie mijn werk daarom niet als iets dat per se in afzondering moet gebeuren. Voor sommige paarden is afzondering juist wat spanning oproept. Door dat te erkennen en mee te nemen, ontstaat er ruimte.

Ook mijn eigen positie in de ruimte is onderdeel van de omgeving. Waar sta ik? Hoe beweeg ik? Sta ik tussen het paard en zijn uitweg, of geef ik ruimte? Kleine veranderingen in positie kunnen een groot verschil maken in hoe een paard zich voelt. Wanneer ik merk dat een paard moeite heeft met de situatie, probeer ik eerst de omgeving aan te passen, voordat ik iets aan het paard vraag. Soms betekent dat een andere plek. Soms een andere opstelling. Soms simpelweg even wachten tot de rust terugkomt.

Die keuze maakt het werk niet ingewikkelder. Het maakt het eerlijker. Een paard dat zich veilig voelt in zijn omgeving, hoeft zich niet te verdedigen. Het lichaam blijft toegankelijk, de adem blijft laag en het paard kan blijven communiceren. Dat maakt behandelen mogelijk zonder dwang.

Ik zie vaak dat wanneer de omgeving klopt, veel andere “problemen” vanzelf kleiner worden. Paarden die eerder gespannen waren, kunnen ineens ontspannen. Paarden die moeite hadden met aanraking, laten die toe. Niet omdat ze iets hebben geleerd, maar omdat de omstandigheden veranderen. Dat is voor mij een belangrijk uitgangspunt: eerst de omstandigheden goed krijgen, dan pas handelen. De omgeving is geen neutraal decor. Het is onderdeel van het geheel. Door aandacht te hebben voor de plek, de ruimte, de prikkels en de sociale context, geef ik een paard de kans om zichzelf te blijven tijdens een behandeling. En juist dat maakt samenwerking mogelijk.

Ik geloof niet in één vaste manier van werken die overal toegepast moet worden. Ik geloof in kijken, voelen en aanpassen. Wat vandaag werkt, kan morgen anders zijn. Wat bij het ene paard rust brengt, kan bij het andere spanning geven. Dat vraagt flexibiliteit. En het vraagt dat je durft loslaten wat “handig” is. Voor mij is dat geen extra moeite. Het is vanzelfsprekend. Want een paard dat zich veilig voelt in zijn omgeving, kan ontspannen. En een paard dat kan ontspannen, kan geholpen worden.

Mijn missie is eenvoudig, maar essentieel: het bevorderen van een gezonde mond en een gelukkig paard, één glimlach per keer.

Marnix Brandes, Paardentandarts