Soms zijn er van die dingen in de paardenwereld die zo vaak worden herhaald, dat ze bijna vanzelfsprekend gaan klinken.
Bitseats zijn daar wat mij betreft een goed voorbeeld van.

Ze worden vaak gebracht als iets logisch. Iets moderns. Iets wat het paard comfortabeler zou maken in de mond en zou bijdragen aan een betere acceptatie van het bit. Op papier klinkt dat misschien aantrekkelijk. Maar hoe langer je er echt kritisch naar kijkt, hoe moeilijker het wordt om die redenering overeind te houden.

Want wat doe je in feite bij het aanleggen van bitseats?
Je past de eerste kiezen door de voorkant af te ronden of in te korten, zodat er zogenaamd meer ruimte ontstaat voor het bit.

En precies daar begint voor mij het probleem.

Het uitgangspunt klopt al niet helemaal

Het idee achter bitseats is dat het bit prettiger zou liggen wanneer de voorzijde van de eerste kiezen wordt aangepast. Maar anatomisch gezien hoort het bit daar helemaal niet op die manier in te werken.

Dat is misschien wel het vreemdste van alles.

Als een bit correct ligt, dan hoort het niet tegen die kiezen aan te komen alsof daar eerst tandweefsel moet worden weggehaald om ruimte te maken. Wanneer je dus tanden gaat aanpassen om het bit beter te laten functioneren, dan moet je jezelf eerst afvragen of je wel op de juiste plek aan het “oplossen” bent.

Voor mij voelt dat als het aanpassen van gezond weefsel aan een probleem dat misschien ergens heel anders vandaan komt.

De belofte is groot, het bewijs niet

Bitseats worden meestal verdedigd vanuit praktische ervaringen.
Een paard zou soepeler worden. Fijner in de aanleuning komen. Minder weerstand geven. Beter nageven.

Alleen zit daar meteen ook de zwakte.

Want dit soort uitspraken zijn vaak subjectief. Ze klinken overtuigend, maar een overtuigende wetenschappelijke basis voor het standaard aanleggen van bitseats ontbreekt. En dat is belangrijk. Want zodra je ingrijpt in een levend gebit, hoort terughoudendheid voorop te staan.

Zeker als het voordeel niet hard is aangetoond.

Een tand is geen stuk hout dat je even bijwerkt

Wat in discussies over bitseats nogal eens vergeten wordt, is dat een tand een levend orgaan is. Het is niet zomaar hard materiaal dat je zonder gevolgen kunt afslijpen.

Binnenin de tand bevinden zich vitale structuren: dentine, pulpa, bloedvoorziening, zenuwen en cellen die essentieel zijn voor de gezondheid van het element. Als je daar te veel van wegneemt, of te agressief werkt, kun je schade veroorzaken die veel verder gaat dan “een beetje afronden”.

En juist dat maakt deze praktijk zo risicovol.

Wanneer de beschermende lagen van de tand te ver worden weggehaald, kunnen gevoelige structuren bloot komen te liggen. Dat kan leiden tot pijn, overgevoeligheid en ontsteking. In ernstigere gevallen kan de pulpa beschadigd raken of afsterven, waardoor bacteriën vrij spel krijgen en er uiteindelijk een infectie of tandabces ontstaat.

Dan ben je dus een probleem aan het creëren in plaats van aan het oplossen.

Ook warmte is niet onschuldig

Daar komt nog iets bij waar vaak te makkelijk overheen wordt gestapt: warmteontwikkeling.

Wie ooit bij een menselijke tandarts in de stoel heeft gelegen, weet dat er niet voor niets met watergekoelde apparatuur wordt gewerkt. Dat gebeurt om thermische schade aan de tand te voorkomen. Bij paarden zie je nog steeds dat er fors gevijld of geslepen wordt zonder dat daar altijd voldoende aandacht voor is.

Maar hitte is niet onschuldig.
Te veel warmte kan schade geven aan de inwendige structuren van de tand, ook als dat aan de buitenkant niet direct zichtbaar is.

Juist daarom vind ik dat je met dit soort ingrepen extreem terughoudend moet zijn.

Niet alles wat klein begint, blijft klein

Het lastige van bitseats is dat ze soms worden gebracht alsof het om een onschuldige correctie gaat. Alsof je alleen “even een randje” wegneemt. Maar in de praktijk zie je helaas ook dat er behoorlijk fors tandweefsel wordt verwijderd.

En dan praat je niet meer over een minieme correctie.

Dan praat je over het structureel veranderen van een tand om een theoretisch rijtechnisch voordeel te behalen, terwijl de risico’s voor die tand wél echt en blijvend kunnen zijn.

Dat is voor mij de kern van het bezwaar.

Een scherp glazuurpuntje weghalen is iets anders

Om misverstanden te voorkomen: niet elke correctie aan de voorzijde van een kies is automatisch een bitseat in de zin waarin ik daar kritisch op ben.

Er zijn absoluut situaties waarin een paard gebitsafwijkingen heeft die behandeld moeten worden. Denk aan afwijkende kauwpatronen, forse voorste haken of andere problemen die wél functioneel of pijnlijk zijn. In zulke gevallen kan een behandeling nodig zijn.

Maar dat is iets anders dan uit gewoonte of overtuiging standaard bitseats aanleggen.

Een klein scherp glazuurpuntje wegnemen is niet hetzelfde als fors tandweefsel verwijderen om een “stoel voor het bit” te maken. Dat verschil is belangrijk. Misschien zelfs essentieel.

Rijtechnische problemen beginnen zelden bij de oplossing van de mode

Wat mij persoonlijk tegenstaat aan de hele gedachte achter bitseats, is dat er te snel wordt gedaan alsof rijtechnische problemen simpelweg in de mond beginnen — en dan ook nog precies op deze plek.

Maar een paard dat niet fijn in de aanleuning is, moeite heeft met het bit of weerstand laat zien, kan daar talloze redenen voor hebben. Het bit kan niet passend zijn. Het hoofdstel kan niet kloppen. Er kan spanning in de kaak zitten, in de hals, in het lichaam, in de training of in de ruiterhand. Er kan pijn elders spelen. Er kunnen ook échte gebitsproblemen aanwezig zijn die niets met bitseats te maken hebben.

Dan is het wel erg makkelijk om te denken dat een afgeronde eerste kies de oplossing is.

Eerst geen schade doen

Als ik alles terugbreng naar de kern, dan kom ik steeds uit bij hetzelfde principe:
behandel alleen wat behandeld moet worden, en richt daarbij zo min mogelijk schade aan.

Dat is voor mij de basis van goede tandheelkunde.

Niet alles wat ingeburgerd is, is ook verstandig. Niet alles wat “altijd zo gedaan wordt” verdient automatisch vertrouwen. En als het voordeel onzeker is, maar de mogelijke schade reëel, dan vind ik dat je daar eerlijk over moet zijn.

Mijn visie is daarom helder:
het standaard en overdreven aanleggen van bitseats vind ik ongewenst en potentieel schadelijk.

Een gezond en functioneel paardengebit vraagt om zorgvuldigheid, kennis en terughoudendheid.
Niet om onnodige aanpassingen aan levende tanden op basis van aannames.

Tot slot

Een paard heeft er niets aan wanneer wij problemen proberen op te lossen door gezond tandweefsel weg te nemen op een plek waar het bit eigenlijk niet hoort te werken. Juist daarom vind ik het belangrijk om kritisch te blijven kijken naar gewoontes binnen de paardentandheelkunde — ook wanneer die al jarenlang normaal gevonden worden.

Want uiteindelijk moet niet de gewoonte leidend zijn, maar het welzijn van het paard.